शक्तिचालिनी मुद्रा की भूमिका     मूलाधारे आत्मशक्ति: कुण्डली परदेवता । शयिता भुजगाकारा सार्द्ध त्रिवल यान्विता ।। 49 ।। यावत् सा निद्रिता देहे तावज्जीव: पशुर्यथा । ज्ञानं न जायते तावत् कोटियोगं समभ्यसेत् ।। 50 ।। उद्घाटयेत् कपाटञ्च यथा कुञ्चिकया हठात् । कुण्डलिन्या: प्रबोधेन ब्रह्मद्वारं प्रभेदयेत् ।। 51 ।। नाभिं संवेष्टय वस्त्रेण न च नग्नो बहिस्थित: …

योनिमुद्रा विधि वर्णन   सिद्धासनं समासाद्य कर्णचक्षुर्नसोमुखम् । अङ्गुष्ठतर्जनीमध्यानामादिभिश्च साधयेत् ।। 37 ।। काकोभि: प्राणंसङ्कृष्य अपाने योजयेत्तत: । षट्चक्राणि क्रमाद् ध्यात्वा हुं हंसमनुना सुधी: ।। 38 ।। चैतन्यमानयेद्धेवीं निद्रिता या भुजङ्गिनी । जीवेन सहितां शक्तिं समुत्थाप्य कराम्बुजे ।। 39 ।। शक्तिमय: स्वयं भूत्वा परं शिवेन सङ्गमम् । नानासुखं विहारञ्च चिन्तयेत् परमं सुखम् ।। 40 ।। …

विपरीतकरणी मुद्रा विधि   नाभिमूलेवसेत् सूर्यस्तालुमूले च चन्द्रमा: । अमृतं ग्रसते सूर्यस्ततो मृत्युवशो नर: ।। 33 ।। ऊर्ध्वं च योजयेत् सूर्यञ्चन्द्रञ्च अध आनयेत् । विपरीतकरणी मुद्रासर्वतन्त्रेषु गोपिता ।। 34 ।। भूमौ शिरश्च संस्थाप्य करयुग्मं समाहित: । उर्ध्वपाद: स्थिरो भूत्वा विपरीतकरी मता ।। 35 ।।   भावार्थ :- मनुष्य के शरीर में सूर्य नाभि के मूलभाग …

खेचरी मुद्रा विधि   जिह्वाधो नाडीं सञ्छिन्नां रसनां चालयेत् सदा । दोहेयेन्नवनीतेन लौहयन्त्रेण कर्षयेत् ।। 25 ।। एवं नित्यं समभ्यासाल्लम्बिका दीर्घतां व्रजेत् । यावद् गच्छेद् भ्रुवोर्मध्ये तदागच्छति खेचरी ।। 26 ।। रसनां तालुमध्ये तु शनै: शनै: प्रवेशयेत् । कपालकुहरे जिह्वा प्रविष्टा विपरीतगा । भ्रुवोर्मध्ये गता दृष्टिर्मुद्रा भवति खेचरी ।। 27 ।।   भावार्थ :- जीभ …

महाबन्ध वर्णन   वामपादस्य गुल्फेन पायुमूलं निरोधयेत् । दक्षपादेन तद्गुल्फं संपीड्य यत्नतः सुधी: ।। 18 ।। शनै: शनैश्चालयेत् पार्ष्णिं योनिमाकुञ्चयेच्छन: । जालन्धरे धारयेत् प्राणं महाबन्धो निगद्यते ।। 19 ।।   भावार्थ :-  बायें पैर की एड़ी से गुदामार्ग को दबाकर उसका निरोध करते हुए दायें पैर की एड़ी से योनिस्थान को प्रयास पूर्वक दबाएं । …